Kenijscy Rastafarianie nadal nie mogą legalnie uprawiać, posiadać ani palić marihuany, choć dla nich to sakrament, a nie używka. 15 lipca 2024 roku sąd w Nairobi odrzucił petycję Rastafari Society of Kenya. Organizacja domagała się wyłączenia wyznawców spod odpowiedzialności karnej albo stworzenia ram prawnych dla religijnego użycia konopi. Wspólnota zapowiada apelację. Sprawa dotyczy czegoś więcej niż jednej rośliny: chodzi o pytanie, gdzie kończy się prawo karne, a zaczyna wolność wyznania.
Rastafari: afrocentryczna religia zrodzona na Jamajce
Rastafari to religia i ruch społeczny, według którego były cesarz Etiopii Haile Selassie I jest mesjaszem i wcieleniem Boga. Czarnoskórzy ludzie są w tej wizji uciskani przez Babilon, czyli metaforę zachodniego kapitalizmu i imperializmu. Ruch narodził się w latach 30. XX wieku w zmarginalizowanych afrojamajskich społecznościach. Stało się to po tym, jak część protestanckich przywódców uznała koronację Haile Selassiego za spełnienie biblijnego proroctwa.
Nazwa pochodzi od imienia, które cesarz nosił przed koronacją: Ras Tafari Makonnen. Tytuł Ras po amharsku, czyli w najpowszechniejszym języku Etiopii, oznacza „głowę” lub „wodza”. Wielu wyznawców przyjmuje go przed swoim imieniem. W modlitwach i pieśniach powracają słowa Jah, czyli imię Boga, oraz Syjon (Zion), symbol ziemi obiecanej, utożsamianej z Etiopią i Afryką.
Na cały świat Rastafari trafiło w dużej mierze dzięki muzyce reggae. Bob Marley and the Wailers, Burning Spear czy Culture przenieśli jego przesłanie z Kingston do Europy, obu Ameryk i Afryki. Ważną postacią dla ruchu jest też jamajski działacz polityczny Marcus Garvey, propagator powrotu czarnoskórych do afrykańskich korzeni.
Sakrament, nie używka: rola ganji w duchowości Rastafari
Marihuana, czyli susz z kwiatów rośliny Cannabis sativa, jest w Rastafari sakramentem. To święta praktyka, która ma prowadzić do kontaktu z sacrum. Wyznawcy wierzą, że palenie zioła wprowadza w stan medytacji i pozwala głębiej połączyć się z boskością. Nie traktują go jako rekreacji. Rozumieją je jako modlitwę.
Ganja jest częścią szerszego stylu życia zwanego livity. To duchowa praktyka prawego i naturalnego życia. Jej fundamentem jest dieta ital, oparta na roślinach i możliwie nieprzetworzonej żywności, a jej widocznym znakiem są dredy. Zioło nie jest więc dodatkiem do religii. Wpisuje się w spójną filozofię bliskości z naturą, prostoty i odrzucenia „babilońskiego” systemu wartości.
Rastafari dzieli się na kilka mansions, czyli „domów”: głównych odłamów różniących się praktykami i akcentami. Jednym z najważniejszych jest House of Nyabinghi. Jego nazwa nawiązuje do legendarnej wschodnioafrykańskiej kobiety, której imię tłumaczy się jako „matka obfitości” lub „ta, która posiada wiele rzeczy”. To właśnie ten dom najmocniej łączy wspólnotowy śpiew, bębny i sakramentalne palenie zioła.
Groundation w Kibera: jak wygląda spotkanie wspólnoty
Trzy dni po wyroku, w słabo oświetlonym pomieszczeniu w rozległej dzielnicy Kibera w Nairobi, kilkanaście osób zebrało się na cotygodniowym groundation. Tak Rastafarianie nazywają wspólnotowe spotkanie modlitewne. Przez ponad godzinę śpiewali przy pulsujących bębnach i tamburynie. Teksty pełne były odniesień do Etiopii, Jah, Syjonu i Haile Selassiego I.
„No night in a Zion, there is no night there / Hallelujah there is no night there / Rastafari is our light, and we need no other light”
Na ścianach wisiała czerwono-żółto-zielona flaga oraz wizerunki Haile Selassiego, Boba Marleya i Marcusa Garveya. W trakcie śpiewów co chwilę słychać było trzask odpalanego zioła, a jego zapach wypełniał salę. Z zewnątrz to zwyczajne spotkanie. Według kenijskiego prawa każdy, kto zapalił skręta, popełnił jednak przestępstwo.
Wielu uczestników, jak większość kenijskich Rastafarian, urodziło się w chrześcijańskich rodzinach i przyjęło wiarę dopiero jako nastolatkowie lub dorośli. Liczba wyznawców w Kenii nie jest znana.
Wyrok z 15 lipca: czego chcieli Rastafarianie i dlaczego przegrali
Petycję Rastafari Society of Kenya złożyło w 2021 roku. Organizacja przedstawiła dwa alternatywne żądania:
- wyłączenie Rastafarian spod aresztowań i ścigania za uprawę, posiadanie i używanie konopi jako sakramentu,
- albo zobowiązanie rządu do stworzenia ram prawnych, które uregulują tę praktykę.
Stowarzyszenie argumentowało, że obowiązujące przepisy naruszają konstytucyjne prawa wyznawców, w tym wolność religii i prawo do równego traktowania. Sąd petycję oddalił. Uznał między innymi, że wnioskodawcy nie udowodnili, iż prawo w sposób niekonstytucyjny narusza prawa Rastafarian.
Wyrok zapadł, mimo że Rastafari ma w Kenii status religii chronionej prawem. W 2019 roku kenijski sąd wydał przełomowe orzeczenie w sprawie uczennicy, którą szkoła wydaliła za noszenie dredów. Sędzia uznał wtedy, że dziewczyna była dyskryminowana ze względu na wyznanie. W efekcie powstała sytuacja paradoksalna: państwo chroni prawo Rastafarian do dredów, ale nie do ich najważniejszego sakramentu.
„Wciąż czujemy, że jesteśmy mniejszością w tym kraju, bo nawet nasza kultura jest traktowana z góry” – mówi 56-letni Ras Ndeto, prorok i rzecznik Rastafari Society of Kenya. – „Żyjemy jak terroryści we własnym kraju”. Wspólnota zapowiada odwołanie do sądu wyższej instancji.
Głosy z Kibera: kim są kenijscy Rastafarianie
Drogi do wiary są różne, ale łączy je muzyka, lektura i spotkania z innymi. 38-letni Ras Orudi, zielarz wspólnoty, zainteresował się Rastafari w liceum w połowie lat 2000., słuchając Petera Tosha. Stanowczo odrzuca stereotyp buntownika na marginesie: „Rastafarianie nie odrzucają systemu. Próbują się z nim zintegrować, jednocześnie broniąc swoich praw”.
Ras Ndeto poznał livity na początku lat 90. dzięki Rastafarianinowi z Gujany, którego spotkał w Nairobi. 43-letni Ras Dimo, kapłan prowadzący modlitwy w Kibera, dotarł do wiary pod koniec szkoły średniej przez książki o związkach czarnoskórych ludzi z Biblią. „Zrozumiałem, że czarni nie są przeklęci, jak próbowali wmówić nam imperialiści” – mówi.
50-letni Ras Masinde jako dziecko zobaczył mężczyznę z dredami i od tej chwili odmawiał strzyżenia włosów. „Wzywamy czarnoskórych do powrotu do korzeni i kultury. Fyah bun dla kolonializmu i imperializmu” – mówi. Fyah bun to rastafariańskie wyrażenie oznaczające potępienie. Jego apel jest krótki: „Uwolnijcie zioło. Uwolnijcie nasiono ganji”.
Sakramentalne konopie na świecie: porównanie
Kenia nie jest jedynym krajem, w którym Rastafarianie walczą o legalny sakrament. Część państw karaibskich, z których ruch się wywodzi, już zmieniła prawo. Poniżej zestawiamy kilka przykładów:
| Kraj | Status Rastafari | Konopie w praktyce religijnej |
|---|---|---|
| Kenia | Religia chroniona prawem od orzeczenia z 2019 r. | Uprawa, posiadanie i używanie karalne. Petycja o wyłączenie oddalona w lipcu 2024 r., zapowiedziana apelacja |
| Jamajka | Kolebka ruchu | Od nowelizacji z 2015 r. dopuszczone sakramentalne użycie przez Rastafarian, drobne posiadanie zdekryminalizowane |
| Antigua i Barbuda | Uznana wspólnota religijna | W 2023 r. władze zgodziły się, by Rastafarianie uprawiali i palili konopie |
Przykład Karaibów pokazuje, że da się pogodzić kontrolę nad rynkiem konopi z poszanowaniem wolności religijnej. Wystarczą jasne przepisy, rejestracja wspólnot i określone limity. Właśnie takiego rozwiązania kenijscy Rastafarianie domagali się w drugim, alternatywnym żądaniu swojej petycji.
Dlaczego ta sprawa obchodzi także growerów
Dla nas w Shottas®Seeds konopie nigdy nie były tylko towarem. To roślina z historią, kulturą i duchowością, którą ludzie pielęgnowali na długo przed pierwszą ustawą antynarkotykową. Hasło Rasa Masinde „Free up the ganja seed” trafia w sedno. Wolność konopi zaczyna się od prawa do posiadania nasiona i do uprawy.
Sprawa z Nairobi przypomina, że przepisy o konopiach nie dotyczą wyłącznie rynku i zdrowia publicznego. Dotyczą też tożsamości, tradycji i praw mniejszości. Każdy precedens, od Jamajki po Antiguę, przesuwa globalną debatę. Kolejny może zapaść w kenijskim sądzie apelacyjnym.
Jedno pozostaje niezmienne: niezależnie od tego, co myślisz o obowiązujących przepisach, uprawiaj tylko tam, gdzie prawo na to pozwala. Nasze nasiona są przeznaczone dla dorosłych growerów i kolekcjonerów w krajach, w których jest to legalne. Zmiana prawa to zadanie dla sądów, parlamentów i obywateli.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego marihuana jest ważna dla Rastafarian?
W Rastafari marihuana pełni funkcję sakramentu, a nie środka rekreacyjnego. Wyznawcy wierzą, że jej palenie wprowadza w stan medytacji i pomaga nawiązać głębszy kontakt z Jah, czyli Bogiem. Zioło towarzyszy wspólnym modlitwom i śpiewom, a także codziennej praktyce naturalnego, prawego życia, którą Rastafarianie nazywają livity.
Czego dotyczyła petycja Rastafari Society of Kenya?
Złożona w 2021 roku petycja domagała się wyłączenia Rastafarian spod aresztowań i ścigania za uprawę, posiadanie i używanie konopi jako sakramentu. Alternatywnie organizacja chciała, by rząd stworzył ramy prawne dla tej praktyki. Wnioskodawcy powoływali się na konstytucyjną wolność religii oraz prawo do równego traktowania.
Dlaczego kenijski sąd oddalił wniosek Rastafarian?
W orzeczeniu z 15 lipca 2024 roku sąd uznał między innymi, że wnioskodawcy nie wykazali, by przepisy karzące za konopie w niekonstytucyjny sposób naruszały prawa Rastafarian. Wspólnota zapowiedziała odwołanie do sądu wyższej instancji, więc spór o sakramentalne użycie zioła w Kenii nie jest jeszcze zakończony.
Czy Rastafari jest w Kenii uznaną religią?
Tak. W 2019 roku kenijski sąd wydał przełomowe orzeczenie w sprawie uczennicy wydalonej ze szkoły za noszenie dredów i uznał Rastafari za religię chronioną prawem. Ochrona ta nie obejmuje jednak konopi, więc wyznawcy wciąż mogą odpowiadać karnie za używanie swojego sakramentu.
Gdzie Rastafarianie mogą legalnie używać konopi?
Przykładem są państwa karaibskie. Jamajka od nowelizacji prawa w 2015 roku dopuszcza sakramentalne użycie konopi przez Rastafarian. Antigua i Barbuda w 2023 roku zgodziła się, by wyznawcy uprawiali i palili zioło. W wielu innych krajach, w tym w Kenii, religijny kontekst nie chroni przed odpowiedzialnością karną.
Czym jest House of Nyabinghi?
To jeden z głównych „domów”, czyli odłamów ruchu Rastafari. Nazwa pochodzi od legendarnej wschodnioafrykańskiej kobiety, której imię oznacza „matkę obfitości”. Wspólnoty Nyabinghi znane są z rytualnych spotkań groundation, podczas których wyznawcy śpiewają pieśni przy bębnach, modlą się i wspólnie palą konopie jako sakrament.
Polska